Om op zee de weg te vinden, gebruikte men vroeger zeekaarten en navigatiemiddelen zoals bijvoorbeeld een kompas. Aan de kleur van het water kon men zien waar de haring zich bevond. Ook keek men naar de sterren om hun positie te bepalen.

Op het Noordelijk halfrond, waar de Noordzeevissers voeren, moest men zoeken naar de Grote Beer (Ursa Major) Deze heeft de vorm van een steelpan en is altijd zichtbaar op het Noordelijk halfrond. Als die is gevonden, dan kan men het noorden bepalen aan de hand van het trekken van lijnen. Hier kan je precies zien hoe dat in zijn werk gaat.

Met een octant of sextant kon men achterhalen op welke hoogtelijn men zich bevond. Ze noemden dit ook wel ‘zonnetje schieten’. Een octant beslaat 1/8 deel van een cirkel en een sextant 1/6 deel. Vandaar hun benaming.

De verticale hoek tussen een hemellichaam en de horizon werd eerst gemeten en vervolgens kon men de hoogtelijn bepalen met behulp van de datum en het tijdstip. Rond 12:00 uur was de uitkomst het meest nauwkeurig omdat de zon dan zijn hoogste punt had bereikt.

Voor het bepalen van de lengtegraad gebruikte men een scheeps- of marinechronometer. Ook hiervoor was de tijd erg belangrijk. Men vergeleek de  tijd in de thuishaven met de lokale tijd, welke ze konden herleiden uit de stand van de zon of een ster. Dat is sinds de uitvinding van de radio niet meer nodig, want men kan met de radio een tijdsein ontvangen. Bovendien kan men zich met specialistische apparatuur oriënteren op radiobakens.

Vanaf 1903 werd een parallelliniaal gebruikt voor het uitzetten en verplaatsen van koersen op een zeekaart. Ook kende men het ‘gissen buiten boord’. Met behulp van een handlog (een stuk hout), later een metalen log kon men de vaarsnelheid berekenen.

In de Tweede Wereldoorlog en daarna ontwikkelde men de elektronische navigatiemiddelen en daarna de satellietnavigatie.   In de laatste tijd is dankzij moderne satellietsystemen (GPS) de plaatsbepaling op zee nog nauwkeuriger en gemakkelijker geworden.